Profeet of christomagiër?

Net toen ik een artikel voor Zaut geschreven had over het nieuwe ‘zalvingwater’ dat de Nigeriaanse ‘profeet’ T.B. Joshua eerder dit jaar lanceerde, werd bekend dat deze omstreden voorganger dit weekend plotseling was overleden. Zijn volgelingen adoreerden hem als profeet en ‘Man Gods’. Vele anderen beschouwden hem als een valse profeet vanwege zijn on-Bijbelse leringen en praktijken.

Een paar maanden geleden had de zelfverklaarde profeet al een lichte beroerte gehad en was hij naar Turkije gevlogen voor behandeling. Iemands overlijden is altijd een triest en ernstig moment, wie hij ook is. Er is alle reden om ernstig te twijfelen aan zijn bediening, maar het is God die oordeelt over zijn eeuwig heil, niet wij. Moge God hem genadig zijn. 

Eerder dit jaar nog lanceerde ‘profeet’ T.B. Joshua twee nieuwe producten: “De Heer heeft mij genade gegeven om deze nieuwe ‘geloofsinstrumenten’ te maken: een beschermingssticker voor al onze bezittingen en nieuw ‘zalvingwater’.” De inhoud van het zalvingwater ‘is nieuw iedere morgen’. “Er is geen ziekte die het niet kan genezen, (…) geen probleem dat het niet kan oplossen.” Volgens de informatie kan dit water ‘redden, genezen en bevrijden’ en is Jezus er zelf in aanwezig. Zo’n praktijk staat ver af van het Woord van God.  

Terwijl T.B. Joshua in zijn promotievideo het zalvingwater op zijn hand spuit, verzekert hij zijn volgelingen dat het ‘vol van opstandingsvuur’ is. Hij belooft dat er ‘een nieuwe morgen aanbreekt’ voor ‘uw bedrijf dat lam ligt’, ‘voor uw gebrekkige financiën’, ‘voor uw slechte huwelijk’ en ‘voor uw gebrekkige gezondheid’. T.B. Joshua stond nadrukkelijk in de traditie van het welvaartsevangelie en de Word of Faith-leer en beloofde zijn volgelingen voorspoed en genezing. 

Het zalvingwater werd wereldwijd onder zijn ‘partners’ gedistribueerd. Volgens de website kan men ‘partner’ worden voor een maandelijkse ‘gift’ van minstens 50 dollar. Voor anderen was het zalvingwater tot voor kort te koop, ‘afgeprijsd’ van 160 voor 100 dollar per flaconnetje. Er wordt magische kracht aan toegekend. Spuit het op het scherm van je mobiel als je videocontact hebt met een zieke kennis en genezing is gegarandeerd. Dit zalvingwater is vooral een goed verdienmodel. 

In een video is te zien hoe partners in de VS het zalvingwater letterlijk met adoratie ontvangen. Zij vertellen van de magische kracht die ze ervoeren toen ze het aanraakten. In reclamespotjes op Emmanuel.tv, het Nigeriaanse televisiekanaal van T.B. Joshua, werd ook gesuggereerd dat zieken bij aanraking onmiddellijk genezing ontvangen. We mogen nu de vraag stellen: Waarom werkte het niet voor de ‘profeet’ zelf?

Deze praktijken roepen beelden op van de omstreden ‘healing meetings’ van Jomanda in Tiel in de negentiger jaren, waar mensen flessen met ‘ingestraald water’ konden kopen. Jomanda bracht haar lucratieve genezingscampagnes met een New Age-achtige spiritualiteit. T.B. Joshua gebruikte er van de naam van Christus voor. Maar de manipulatietechniek is identiek: een magische kracht en autoriteit claimen, mensen het vertrouwen in ‘voorwerpen van contact’ aanpraten en inspelen op een placebo-effect. 

De afgelopen twee decennia heeft het welvaartsevangelie het gros van de Afrikaanse evangelische kerken geïnfecteerd. In 2006 besteedde het blad Christianity Today een heel nummer aan deze rampzalige ontwikkeling. Veel dubieuze voorgangers gebruiken dit valse evangelie als een manier om rijk te worden en goedgelovigen van zich afhankelijk te maken. In Nederland werd T.B. Joshua bekend door de voorspraak van Willem Ouweneel, die daar later overigens op terug leek te komen. Vele goedgelovige Nederlanders reisden naar Nigeria om door de ‘profeet’ aangeraakt te worden. Langzamerhand zakte de bedrieglijke hype gelukkig weer weg. 

Waarom vindt het welvaartsevangelie zo’n vruchtbare bodem in Afrika? Tijdens mijn jaren op dat continent ontdekte ik dat er een grote overeenkomst is tussen het welvaartsevangelie (Word of Faith-leer) en de heidense, animistische kijk op God en de geesteswereld. Beide geloofssystemen gaan uit van het idee dat je God naar je hand kunt zetten door de juiste offers, betalingen, bezweringen of magische voorwerpen van contact. In extreem-charismatische welvaarts- en genezingsbedieningen wordt dat op een geraffineerde wijze uitgebuit. Dit is niets anders dan ‘Christomagie’ en zulke praktijken nemen hand over hand toe in charismatische gemeentes in Amerika en helaas ook in Europa. Dit zijn de ‘valse profeten’ waar Petrus voor waarschuwt, die gelovigen ‘uit hebzucht met verzonnen redeneringen (…) als koopwaar behandelen’ (2 Petr. 2:1-3).