Stervende democratie

De strijd rond de Amerikaanse presidentsverkiezingen is na bijna zeven maanden nog steeds niet over. De tegenstellingen en vijandigheid groeien juist tot een gevaarlijk niveau. Trumps leugen dat hij de eigenlijke winnaar van de verkiezingen is, wordt nog steeds door 53 procent van de Republikeinse kiezers gelooft, daarbij aangemoedigd door QAnon-complotfabels. 

Eind mei publiceerde het Public Religion Research Institute (PRRI) de verontrustende uitkomsten van een onderzoek naar het ‘QAnon-geloof’ onder Amerikanen. Zeker 15 procent van de bevolking vaart op het kompas van QAnon. Op de vraag of men gelooft dat ‘de overheden en media beheerst worden door een groep pedofiele satanisten die kinderen roven’, reageerde 15 procent van de Amerikanen ‘ja’. Maar liefst 23 procent van de Republikeinen beamen dit, plus 14 procent van de onafhankelijken en 8 procent van de Democraten. Maar het meest trieste is dat 25 procent van de blanke evangelicals deze bizarre complotten vermengd hebben met hun geloof. 

Op de vraag of patriottistische Amerikanen geweld mogen gebruiken om hun land hiervan te redden, antwoordt weer 15 procent van de Amerikanen bevestigend. Zo’n 28 procent van de Republikeinen steunt dit idee; 24 procent van de blanke evangelicals stemt hiermee in. Dit gaat om vele miljoenen Amerikanen. De optie van een gewapende strijd tegen een democratisch gekozen overheid werd het afgelopen jaar steeds vaker gehoord onder ultrarechtse groeperingen, maar ook onder ultraconservatieve christenen. Sommige charismatische ‘profeten’ verkondigden dit zelfs als boodschap van God. 

Vorige week stelde Republikeins congreslid Matt Gaetz in een speech op een ‘America First’ manifestatie, dat het tweede amendement van de Grondwet – het recht op het dragen van wapens – niet bedoeld was voor jacht of sport, maar als garantie dat de burgerij in staat blijft tot een gewelddadige rebellie tegen de overheid, als zij dat nodig acht. Wie even nadenkt, beseft de bizarre consequenties van zo’n gedachtenkronkel. Zo kan elke ontevreden minderheid of ideologie het recht claimen om naar de wapens te grijpen. De aanval op het Capitol op 6 januari was een uiting van deze uiterst gevaarlijke tendens in de Republikeinse partij. 

In het QAnon-circuit circuleren hardnekkige geruchten dat militairen in augustus via een staatgreep Trump weer in het Witte Huis zullen zetten. Verscheidene charismatische ‘profeten’ ondersteunen dit. Dit weekend, op een ‘Voor God en Natie’-conferentie van QAnon-aanhangers in Dallas, bevestigde Michael Flynn, voormalig Nationale Veiligheidsadviseur van Trump, dat de VS een staatsgreep nodig heeft zoals de militaire coup in Myanmar eerder dit jaar. Toen dit naar buiten kwam, probeerde hij zijn uitspraak te ontkennen, want als luitenant-generaal buiten dienst kan dit hem voor de krijgsraad brengen. 

Het is niet Flynns eerste advies tot staatsgreep. Afgelopen december drong hij er bij Trump op aan om een staat van beleg af te kondigen, het electorale proces te stoppen en het presidentschap te claimen. Trump had daar oren naar. Andere adviseurs konden hem ervan weerhouden. De legertop had al laten weten niet gediend te zijn van ongrondwettelijke en corrupte acties.

“Deze Republikeinen radicaliseren tegen de democratie,” zei een commentator. Wie had ooit kunnen denken dat de democratie in de VS reëel onder druk zou komen te staan? Het is een symptoom van langzame rot in de Westerse democratieën. De tegenstellingen in Amerika worden steeds scherper, maar ook in Europa zien we tegenstellingen groeien; standpunten verharden zich.

Waarom keren mensen zich tot samenzweringstheorieën en extremistische politieke bewegingen? Ze verschaffen veel ontevreden of gedesillusioneerde burgers een geloof om voor te vechten en een vijand om zich op af te reageren. Zo’n cultus kan gemakkelijk ontaarden in geweld.