Van wie is Nederland?

Wereldwijd wordt stilgestaan bij de dood van de Amerikaanse George Floyd, die vorig jaar omkwam onder de knie van een politieagent. Het onrecht en de daaropvolgende protesten leidden bij minderheidsgroepen tot herkenning en solidariteit. Veel weggestopte frustratie kwam naar boven. Mensen gingen massaal de straat op, onder andere in Nederland. 

Hoewel er ook veel begrip en support was voor deze beweging, riep het bij een bepaald deel van de bevolking vervreemding en irritatie op. Wat zeuren ze nou? Ze hebben hier alle kansen. In hun ‘eigen’ land waren ze veel slechter af geweest. Laten ze dankbaar zijn! 

Ook onder christenen hoor je dit soort geluiden soms. Voor christen-migranten kan dat extra pijnlijk zijn. Juist in de kerk hopen ze gehoord te worden. Daarom lijkt het me zinvol om deze manier van denken eens onder de loep te nemen. 

Veel autochtone Nederlanders zien hun land als een huis waarvan zij de eigenaar zijn en waar buitenlanders de gasten zijn. Voor gasten ben je aardig. Je zorgt dat ze te eten krijgen. En gasten horen zich te gedragen. Ze horen dankbaar te zijn voor wat ze krijgen, en beleefd tegen de gastheer. Ze horen in elk geval niet te klagen. 

Deze metafoor van buitenlanders als gast loopt echter al snel vast. In de eerste plaats is de claim dat Nederland ‘van ons’ is, niet zo probleemloos als het lijkt. Wat maakt dat je bij de ‘ons’ groep hoort? Als het geboorte is, zijn dan kinderen van migranten die op Nederlands grondgebied geboren worden daarmee dan niet Nederlands? Heeft het te maken met je paspoort? Maar veel mensen met een migratie-achtergrond hebben (alleen) een Nederlands paspoort. 

Ben je pas echt Nederlander als je ouders en grootouders dat ook zijn? Dan zou onze eigen koning met zijn ‘Duitschen bloed’ ook maar amper Nederlander zijn, laat staan zijn dochters. Heeft het stiekem toch met je kleur te maken? Dan kun je de Nederlandse adoptiekinderen ook wel afschrijven. En alle Polen bijschrijven.

Ben je Nederlander als je je identificeert met de joods-christelijke wortels van onze cultuur? Maar zowel het jodendom als het christendom zijn beiden importgodsdiensten uit het Midden-Oosten, net als de islam. Gaat het om je taalniveau en opleiding? Dan vallen er ook veel autochtone Nederlanders af. 

Mijn kinderen zijn niet in Nederland geboren of opgegroeid. Nederlands is niet hun hoofdtaal. Toch hebben ze een Nederlands paspoort. Zijn ze dan ‘Nederlandser’ dan een derde generatie ‘Nederturk’ die plat Amsterdams praat? Als mijn kinderen naar Nederland zouden verhuizen, wie is dan de gast, hij of zij?

Kortom, de vraag van wie Nederland nu echt is en waarom, laat zich niet heel eenvoudig beantwoorden. En er past autochtone Nederlanders ook een zekere nederigheid. Wij hebben niets gedaan om ons staatsburgerschap of onze afkomst te verdienen. We kregen het gratis en zonder voorwaarden bij onze geboorte. Het is dus niet iets om je beter over te voelen. 

Het tweede punt waar de ‘immigranten zijn gast in ons huis-metafoor’ op vastloopt, is dat gasten weer weg gaan. Heel veel immigranten blijven. Door het staatsburgerschap te geven, zijn ze als het ware door de staat geadopteerd. Kun je van ze verwachten dat ze zich dan altijd als gast blijven gedragen? Of zouden zij altijd zo behandeld moeten worden? Dat zou onhaalbaar zijn. Er moet een punt komen waarop er gelijke rechten en plichten zijn. Die plicht is om naar vermogen bij te dragen aan het welzijn van de groep. En het recht is om behandeld te worden zoals de andere burgers. Dat betekent ook dat zij het recht moeten hebben om te protesteren als er ongelijkheid is, of als ze het met iets oneens zijn. Maken we een tweedeling tussen burgers die wel mogen zeuren en burgers die niet mogen zeuren, dan zijn we feitelijk een apartheidsstaat. 

Dit geldt nog veel meer voor de kinderen van migranten die hier geboren zijn. Dit is hun land. Ze kennen geen ander. Ze mogen verwachten dat ze hier niet op grond van hun afkomst benadeeld worden.

Of we dat leuk vinden of niet, Nederland is geen monoculturele staat en het is de vraag of dat ooit zo geweest is. Immigratie is van alle tijden. Ook regionaal zijn er altijd taal- en cultuurverschillen geweest en zijn mensen op grond daarvan benadeeld. Identiteit en superioriteit zoeken in een groep mensen die op je lijkt, ondermijnt de samenleving en is bovendien in strijd met het christendom.  

Nee, een schreeuwende minderheid hoeft niet altijd gelijk te hebben. Maar als ze schreeuwen, dan kan dat heel goed komen omdat we eerder niet goed geluisterd hebben. En luisteren, dat zijn we als inwoners van hetzelfde land, ons land, aan elkaar verschuldigd.