Nieuwe slachtoffers toeslagenaffaire

De klunzige manier waarop formatieverkenner en demissionair minister Kasja Ollongren vertrouwelijke documenten zichtbaar maakte voor de pers, zorgt voor grote politieke onrust. Misschien moeten we haar dankbaar zijn. Het legt een probleem in ons politieke bestel bloot. Eén gelekte zin uit dat document spreekt over een ‘functie elders’ met betrekking tot de positie van Tweede Kamerlid Pieter Omtzigt. Dat heeft in principe niets met de formatie te maken, maar het bevestigt dat hij door sommigen in de Haagse kliek als als een storende factor wordt beschouwd.

Er gaan geruchten rond over Pieter Omtzigt, die we een grote held in de toeslagenaffaire mogen noemen. Sommige politici, zelfs uit zijn eigen partij, lijken hem het liefst op een zijspoor te rangeren. Hij zou overspannen zijn. Er wordt gefluisterd dat hij wel eens huilbuien heeft. Dat laatste zou voor mij een reden zijn op hem te stemmen! Waren er maar meer zulke Tweede Kamerleden. Het onrecht en de misdaden in de toeslagenaffaire zijn om te huilen. Toch is de regering in de afgelopen verkiezingen niet op deze gruwelijke affaire afgerekend. Integendeel. Juist de partijen van Omtzigt (CDA) en Luijten (SP) hebben verloren.  

Omtzigt vocht tegen de bierkaai. De ‘bierkaai’ was in dit geval de regering en de Belastingdienst. Ik zie nog de beelden van Omtzigt bij de interruptiemicrofoon in de Tweede Kamer. Telkens weer liep hij in de confrontaties met de regering aan tegen de onwil om de juiste informatie te verschaffen waar het parlement recht op had. Telkens stuitte hij en Renske Leijten op weigering tot openheid van zaken. De diepe frustratie was van Omtzigts gezicht te lezen. Hij botste tegen de keiharde muur van geïnstitutionaliseerd onrecht. Niet voor niets classificeerde de parlementaire onderzoekscommissie de affaire als ‘ongekend onrecht’ waarin niet alleen de Belastingdienst, maar ook de regering en zelfs de rechtspraak betrokken waren. 

Waarom ligt Pieter Omtzigt moeilijk in het politieke spel? Hij heeft de rol vervuld die een volksvertegenwoordiger moet vervullen: de overheid controleren en zo nodig, corrigeren. Dat deed hij samen met Renske Leijten van de SP. Het had hen keiharde strijd en een massa overuren aan recherchewerk gekost. Maar Omtzigts ‘politieke zonde’ was dat zijn partij onderdeel uitmaakte van de regering. Diezelfde regering deed er alles aan om de waarheid onder de pet te houden. Dit bewijst dat hij een echte democraat is. Hij stond als parlementariër boven partijpolitieke vooringenomenheid. Het ging hem om waarheid en rechtvaardigheid. Hij leverde ongezouten kritiek op Rutte en zijn team. Dat sommigen hem daarom weg proberen te werken, maakt hem tot een nieuw slachtoffer van de toeslagenaffaire. 

Zulke volksvertegenwoordigers hebben we juist nodig. Helaas heeft ons politiek bestel een cultuur ontwikkeld, waarin van parlementariërs wordt verwacht dat zij partij- en regeringsbelang boven rechtvaardigheid en waarheid laten gelden. Met pogingen om Omtzigt in de Haagse ‘politiek te neutraliseren’, wordt ook de democratie het slachtoffer van deze affaire. 

Maar net zoals eerdere stormen in kabinetten van Rutte, gaat ook deze rel waarschijnlijk voorbij zonder dat het systeem fundamenteel verandert en zonder dat de onderste steen bovenkomt. Geen wonder dat veel slachtoffers van de toeslagenaffaire nog steeds in de kou staan (zie Zaut 25-3-2021). Na grote druk wordt er wat gerepareerd, maar behalve wat regenteske krokodillentranen lijkt men niet echt begaan met de slachtoffers. De honden blaffen en de karavaan trekt verder.