Uitnodigende Orthodoxie

In zijn boek ‘Orthodoxie’ spreekt G.K. Chesterton over hoe verschillende christelijke waarden elkaar in balans moeten houden. En dat waar het christendom als systeem wegvalt, die waarden los van elkaar raken en schade aanrichten. Hij schrijft “De moderne wereld is vol van oude christelijke waarden die doorgeslagen zijn. Ze zijn doorgeslagen omdat ze eenzaam ronddwalen. Daarom zijn er sommige wetenschappers die zich alleen bekommeren om waarheid, maar hun waarheid kent geen medelijden. En er zijn humanisten vol medelijden, en hun medelijden (het spijt me het te zeggen) is vaak waarheidsloos.” 

Over de waarde van bescheidenheid schrijft hij: “We lijden onder een bescheidenheid die zich op de verkeerde plaats bevindt (…). Een man zou moeten twijfelen aan zichzelf, maar niet aan de waarheid. Dit is nu precies andersom…”

Waarom deze citaten uit een boek van honderd jaar oud? Als christenen geworteld in een brede orthodoxie, hebben we een aantal overtuigingen waar we op staan. Theologische, maar ook morele overtuigingen. Het betekent niet dat we alles weten, maar wel dat we op grond van ons geloof in de betrouwbaarheid van de Bijbel tot een aantal conclusies zijn gekomen en dat we bereid zijn die te verdedigen. En als we dingen gemist hebben, bereid zijn die te herzien en ruimte kunnen laten voor wat we niet begrijpen. Maar het belang van de waarheid zelf in twijfel trekken, dat gaat niet samen met orthodoxie. 

Toch mag orthodoxie niet los gezien worden van andere christelijke waarden, die immers bij elkaar horen. Johannes beschrijft Jezus als ‘vol van genade en waarheid’. En de profeten die de zonden van het volk blootlegden en het oordeel aankondigden, spraken ook woorden van troost en van ontferming (Jesaja 40:1-11). 

Het spreken van christenen in de wereld moet diezelfde balans kennen. Sommigen neigen meer naar het ‘genadedeel’ en ander naar het ‘waarheidsdeel’. Allebei kennen hun eigen gevaren. Een kerk kan bijvoorbeeld overlopen van goede daden en acceptatie van alles en iedereen. Maar misschien durft ze niet zonde of dwaling aan de kaak te stellen, omdat dat niet populair is. Het geloof vervlakt dan tot ‘lief zijn voor elkaar’. Dat kan echter ook wel zonder kerk en je ziet dus vaak dat dit soort kerken leeglopen.  

Maar orthodoxe christenen kunnen ook doorslaan. Aanwijzen wat er allemaal fout is in de kerk en de wereld, is makkelijker dan naast mensen gaan staan met hun ingewikkelde en pijnlijke verhalen en hen dienen, ook als ze niet in ons straatje passen. En hen uitnodigen om de orthodoxie te omarmen in plaats van hen er als een hamer mee plat te slaan. Jezus was de waarheid zelf. Maar zondaren en prostituees vonden ontferming bij Hem. Zo zijn wij ook geroepen om de smalle weg te verkondigen, maar wel zo dat mensen de ingang weten te vinden. Een orthodoxie zonder ontferming is een losgeslagen orthodoxie die niet geworteld is in de uitnodigende genade van Jezus.