Een les in leiderschap

Hoe belangrijk is de integriteit van een leider? Niet heel belangrijk, besloot evangelicaal Amerika vier jaar geleden, toen massaal op Trump werd gestemd. Velen gaven toe dat hij niet echt een voorbeeldig karakter had. En op moreel gebied had hij ook niet altijd binnen de lijntjes gekleurd. Maar het beleid dat hij beloofde te voeren sprak christenen aan. Hij wilde abortus en immigratie beperken, en stond pal voor Israël en voor wapenbezit, vier belangrijke thema’s voor Amerikaanse evangelicalen. Hij mocht dan wat onvoorspelbaar zijn, maar er was groot vertrouwen in de Amerikaanse democratische instituten. Het systeem zou Trump in toom houden.

Vier jaar later hebben de evangelicalen voor een groot deel gekregen wat ze wilden. Trump stelde drie conservatieve rechters aan voor het Hooggerechtshof die misschien ooit in de toekomst bepaalde wetgeving op het gebied van abortus kunnen beïnvloeden. Israël kreeg politieke steun. Er werden op het laatst amper meer asielzoekers toegelaten, zelfs niet als het christenen waren op de vlucht voor vervolging. En bezit en verkoop van wapens werd niet aan banden gelegd.

Maar het in toom houden van Trump bleek lastiger. Zijn senatoren kropen voor hem. Met een enkele tweet kon Trump immers hun politieke carrière verwoesten? Mensen in zijn administratie die geen absolute loyaliteit toonden aan Trump, werden een voor een de laan uitgestuurd.

Maar dat was niet het gevaarlijkste. Vanaf de eerste dag leidde Trump zijn volgelingen een nieuwe realiteit binnen. De ‘alternatieve feiten’ over zijn inhuldiging werden nog weggelachen. Maar toen na ontelbare ‘alternatieve feiten’ en ‘feitenvrije beweringen’ het coronavirus op de deur kwam kloppen, werd pas echt duidelijk hoe gevaarlijk het is om iemand met een defect moreel kompas op de machtigste positie van het land te hebben. Want je kunt wel een alternatieve realiteit creëren, maar een virus trekt zich daar niets van aan.

Het heeft de ogen van het evangelicale volksdeel niet geopend, in tegendeel. In vier jaar tijd veranderde Trump van de man die nu eenmaal minder erg was dan Hillary Clinton, in de redder van het christendom. Alleen hij kon nog voorkomen dat het land overspoeld zou worden door communisten en liberalen die een einde aan de vrijheid van godsdienst zouden maken. Trumps gebrek aan moreel kompas verdween naar de achtergrond.

En toen verloor hij. Mensen die te maken hebben gehad met narcistische personen, weten dat ze het gevaarlijkste zijn als ze verliezen. Want dat kunnen ze niet. Niet alleen hij in elk geval. Ondanks dat alles erop wijst dat de verkiezingen eerlijk zijn verlopen, tweeten Trump en zijn volgelingen de ene na de andere complottheorie over fraude en spant hij tal van kansloze rechtszaken aan. De verwachting is tot nog toe dat hij niet zal slagen om aan de macht te blijven. Maar de schade is al enorm. Zeventig procent van zijn stemmers gelooft dat Trump eigenlijk gewonnen heeft, en dat de inkomende president dus niet legitiem is. Daarmee zijn er tientallen miljoenen Amerikanen die geen vertrouwen meer hebben in hun eigen democratie. Die gaan straks niet samenwerken met de democraten, maar hen zoveel mogelijk dwarszitten, totdat ze krijgen waar ze voor hun gevoel recht op hebben, een Republikeinse president.

Trump verliest, maar dat niet alleen. Hij laat zoveel mogelijk chaos en verwarring achter, waardoor zijn volk verzwakt en de nieuwe president bijna onmogelijk een succesvol bewind kan voeren. Amerika verliest hiermee ook internationaal gezag. Het baken van de democratie dooft.

John Piper was een van de zeer weinige evangelicale leiders die zich op de valreep uitsprak tegen Trump. Hij zei dat het karakter van een leider niet genegeerd kan worden. Het werkt door in de hele invloedssfeer van de leider. Ja, de evangelicalen kregen wat ze wilden, maar hun held holde de democratie uit waar hun vrijheden op rusten. Het Amerika waarvan ze zo zeggen te houden, en al hun hoge democratische idealen verloren hun geloofwaardigheid.

Dit is een hele belangrijke les. Leiders bestaan bij de gratie van hun volgers. Welke leiders volgen we? Het is een grote verleiding om te gaan voor leiders die ons geven wat we willen. Leiders die kunnen ‘winnen’ en succesvol zijn. Maar het hart van een leider is uiteindelijk belangrijker. Een leider heeft een moreel richtsnoer nodig, moet meer om zijn mensen geven dan om zijn eigen ego. En heel belangrijk: hij moet kunnen verliezen. Een leider die niet kan verliezen wordt per definitie een dictator.